icon-arrow-left Professionals

Hoe maak ik dit thema bespreekbaar?

Vertrouwensrelatie

Uit onderzoek blijkt dat niet alle professionals standaard vragen naar seksueel misbruik bij zwangere vrouwen of moeders, ook niet wanneer zij dit vermoeden (1). Zij zijn zich er onvoldoende van bewust dat dit kan spelen of vrezen handelingsverlegenheid. Op deze pagina kun je lezen over hoe je het gesprek aan kunt gaan. Onder ‘Wat zijn mogelijke interventies’ kun je lezen over het vervolg.

icon-quote

"Ik werk als psychologe en vraag standaard of een zwangerschap gepland is. Als het antwoord nee is, biedt dat een ingang om door te vragen naar de manier van conceptie. Een andere standaardvraag kan zijn of er sprake is van een trauma. Wanneer je zulke vragen standaard stelt in een intake, verlaagt dat de drempel om later nog eens dieper in te gaan op eventueel seksueel geweld, zowel voor jezelf als professional, als voor een cliënt. Het seksueel geweld komt echter niet altijd aan het licht, ook niet uit die standaardvragen. Het is dus goed om heel bewust te zijn van eventuele signalen van seksueel geweld en daarnaar durven te vragen. Daarbij is een goede samenwerking met de gynaecoloog en verpleegkundige essentieel, ook zij kunnen signalen opmerken. Daarbij is het steeds van belang dat er een sfeer van vertrouwen is, zodat de moeder zich veilig voelt om over seksueel geweld te praten."

Een traumatische ervaring kan veel invloed hebben op de moeder-kindrelatie. Professionals zijn het er dan ook over eens dat het belangrijk is mogelijk seksueel geweld bespreekbaar te maken. Veiligheid en vertrouwen creëren is een eerste voorwaarde voor een goede gespreksvoering over dit onderwerp. Bij getraumatiseerde mensen kan het vertrouwen in andere mensen beschadigd zijn. Een goede vertrouwensrelatie opbouwen kost tijd. Wat helpt bij het opbouwen van een vertrouwensrelatie is: heldere informatie geven, transparant zijn over het doel van de hulp of behandeling en uitleggen waarom je bepaalde vragen stelt. Toon daarnaast een geïnteresseerde en niet-veroordelende houding. Neem tijd en biedt ruimte voor het tempo van de moeder in het vertellen van haar verhaal. Ook stiltes kunnen helpen bij het creëren van een veilige sfeer.

Voorbeeldvragen 

Er zijn verschillende manieren om naar eventueel misbruik of naar een zwangerschap of kind ten gevolge van seksueel geweld te vragen. Helpend is om vooraf met de moeder af te spreken dat zij het aan mag geven wanneer vragen lastig zijn voor haar of als zij liever niet over een onderwerp wil praten.

Geef tijdens het gesprek aan dat je haar reacties ziet en wat jouw gedachten daarbij zijn. Dit ‘hardop denken’ maakt jou als hulpverlener transparant voor moeder en vergroot haar vertrouwen.

Video: Een moeder vraagt hulp voor haar kind. Hoe vraag je door naar seksueel geweld en de oorsprong van het kind?

Relevantie van de vraag

Vragen naar seksueel geweld is relevant als je vermoedt dat dit geleid heeft tot zwangerschap of geboorte van het kind. Bedenk daarbij waarom deze vraag relevant is en leg dit uit aan de moeder. Hoeveel je doorvraagt is afhankelijk van de context en het doel van het gesprek. In een context waar de focus ligt op het ouderschap en de ouder-kind relatie hoeft het seksueel geweld op zich, de gebeurtenis zelf, niet uitgebreid besproken te worden, als het al benoemd is.

Doel van deze vraag is het inschatten van de risico’s voor moeder en kind en de wens van de moeder om hulp te krijgen bij het ouderschap. Heeft moeder klachten als gevolg van traumatische ervaringen? Hoe vaak, hoe ernstig? Wat is de invloed hiervan op het ouderschap/de zwangerschap? Als de indruk ontstaat dat de moeder veel klachten heeft als gevolg van het seksueel geweld is het belangrijk met haar te bespreken dat hiervoor goede hulp bestaat en haar hiervoor te motiveren. Ook dat komt ten goede aan haar kind en de relatie tussen haar en haar kind.

Doorvragen

Na het bespreekbaar maken van het seksueel geweld is het van belang door te vragen naar wat het betekent voor deze moeder dat haar kind geboren is uit deze verkrachting. Wat zijn de gevolgen voor moeders leven, hoe ziet zij het ouderschap en hoe ziet zij zichzelf als moeder? Hoe diepgaand dit interview is hangt sterk af van de reden dat u in contact bent met deze moeder. Het starten van een behandelcontact voor moeder, of voor de ouder-kindrelatie vraagt om andere informatie dan ondersteuning bij de bevalling of kraamzorg.

Beoordeel zelf welke informatie relevant is voor de hulp die door uw organisatie aan moeder en kind geboden wordt.

Na het gesprek

Het is belangrijk om het gesprek rustig af te ronden. Dit doe je door houvast te bieden bij overweldigende emotionele reacties en samen te reflecteren op het gevoerde gesprek. Neem hiervoor voldoende tijd. Zeker wanneer veel emoties zijn opgeroepen bij moeder. Erkenning voor wat iemand heeft meegemaakt en daarbij ervaart kan als steunend worden ervaren.

Vragen kunnen zijn: ‘Hoe was dit gesprek voor u? Hoe heeft u mijn vragen ervaren? Hoe voelt u zich nu? Het komt vaak voor dat de herinneringen en bijbehorende emoties weer opgeroepen worden. Zullen we, voor u naar huis gaat, samen eens kijken wat u kunt doen om u te ontspannen en de orde van de dag weer op te pakken?’ Denk aan een ontspanningsoefening of ademhalingsoefening. ‘Wat zou u nu het liefst doen? Is er iemand waar u contact mee kan opnemen?’

Plan hierna een vervolgafspraak in waarin verder wordt gesproken of een advies wordt gegeven voor verdere hulp.

icon-quote

"Ik ben een psychotherapeut en klinisch psycholoog. Een aantal van mijn cliënten zijn zwanger geworden na seksueel geweld. Vragen naar seksueel geweld is een kwestie van doen. Het is lastig om door te vragen op dit soort pijnlijke problematiek, maar het is noodzakelijk om moeder en kind verder te helpen. Het is ook belangrijk eerlijk te zijn over eventuele belemmeringen die je hebt bij het vragen naar seksueel geweld, zowel naar jezelf als naar collega’s. Zoek naar een manier om met die belemmeringen om te gaan, bijvoorbeeld door te sparren met medecollega’s of door een training te volgen. De geheimhouding rondom seksueel misbruik moet doorbroken worden en daarvoor is het nodig dat professionals zich bewust zijn van de impact van seksueel geweld op zowel de moeder als het kind."

Video: Een moeder vertelt weinig. Een moeder vertelt aarzelend, terughoudend, weinig. Hoe vraag je door naar seksueel geweld en de oorsprong van het kind?